Phèn chua: 20+ Công dụng bất ngờ không nên bỏ qua

Tham vấn y khoa : Bác sĩ

Phèn chua có nhiều ứng dụng trong đời sống, nấu ăn. Ngoài ra, nguyên liệu này còn mang đến nhiều công dụng hữu ích cho sức khỏe.

Cùng tìm hiểu chi tiết hơn về công dụng của phèn chua. Cách sử dụng hiệu quả trong phạm vi bài viết dưới đây.

Phèn chua là gì?

Tên gọi khác: Vũ nát, Mã xĩ phàn, Muôn thạch, Tất phàn, Sinh phàn, Khô phàn, Bạch phàn, Minh phàn, Phàn thạch, Vũ trạch

Tên khoa học: Kali alum/ Aluminium potassium/ Potassium alum

Công thức hóa học: KAL(SO4)2

Phèn chua là tên gọi dân gian của muối sunfat kali nhôm (kali alum). Phèn chua tồn tại ở dạng tinh thể có kích thước to nhỏ không đều. Thường có màu trắng tinh hoặc màu trắng đục.

Kali alum tan nhanh trong nước. Khi nung nóng sẽ chuyển sang dạng xốp, nhẹ được gọi là phàn phi hoặc khô phàn.

Hiện tại, phèn chua được sản xuất công nghiệp bằng cách thêm kali sunfat vào dung dịch nhôm sunfat đậm đặc. Được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như thuốc, mỹ phẩm, ẩm thực, ngành da thuộc, nhuộm…

Tính chất của phèn chua

  • Phèn chua tồn tại ở dạng tinh thể nhỏ, không đều, không màu. Hoặc màu trắng, hoặc cũng có thể trong hay đục.
  • Muối này có vị chát, chua, tan nhiều trong nước nóng và không tan trong cồn.
  • Nhiệt độ nóng chảy vào khoảng 92-93 độ C.
  • Nhiệt độ sôi vào khoảng 200 độ C.
  • Phèn chua được xem là không độc hại. Vì chỉ chứa khoảng 10% nhôm. Ở mức này thì không gây hại cho sức khoẻ con người.

Tác dụng của phèn chua trong công nghiệp và đời sống

Tác dụng của phèn chua đầu tiên chúng tôi muốn nói tới là trong công nghiệp và đời sống. Cụ thể:

Công nghiệp sản xuất giấy

Loại muối này được cho vào giấy cùng với một ít muối ăn. Nhôm clorua sẽ được tạo thành do phản ứng trao đổi bị thủy phân mạnh hơn, tạo nên hidroxit. Hidroxit này sẽ kết dính những sợi xenlulozo lại với nhau. Làm cho giấy không bị nhòe mực khi viết.

Công nghiệp dệt

Hiđroxit được tạo ra được sợi vải hấp phụ và giữ chặt. Sợi sẽ kết hợp với phẩm nhuộm tạo thành màu bền.

Chính vì vậy vũ nát cũng có tác dụng giữ màu quần áo. Ta có thể ngâm quần áo vào nước vũ nát. Phương pháp này sẽ giúp quần áo khó bị phai màu hơn. Thời gian sử dụng quần áo cũng vì thế mà tăng lên.

Giúp lọc sạch nước

Mã xĩ phàn có thể xử lý nước giúp nước sạch và trong hơn. Khi hòa tan trong nước sẽ tạo nên phản ứng thủy phân nghịch. Sẽ xuất hiện các kết tủa dạng keo.

Chúng có khả năng hấp thụ các chất lơ lửng ở trong nước, kéo chúng cùng lắng xuống dưới.

Đây cũng là chất được nhà máy nước dùng như chất keo tụ để làm trong nguồn nước.

Phèn chua có tác dụng gì đối với sức khỏe?

Thông thường, muôn thạch được dùng để lọc tạp chất trong nước và ngâm rửa thực phẩm. Bên cạnh đó, dược liệu này còn đem lại nhiều lợi ích đối với sức khỏe.

Một số công dụng phải kể đến như:

  1. Làm giảm vết loét ở ngoài da và niêm mạc

Phèn chua có tác dụng sát trùng hiệu quả. Do đó dùng dược liệu cho vùng da bị loét hoặc viêm loét ở niêm mạc miệng. có thể phục hồi các tế bào tổn thương và ức chế vi khuẩn, virus có hại.

Ngoài ra, tất phàn còn được dùng để trị vết bỏng. Tuy nhiên, vì dược liệu có vị chua nên có thể gây rát và khó chịu khi sử dụng.

  1. Phèn chua loại bỏ mùi hôi miệng

Dùng sinh phàn hòa với nước và súc miệng hằng ngày. Có thể loại bỏ các vi khuẩn tích tụ và giảm mùi hôi miệng đáng kể.

Ngoài ra, súc miệng với sinh phàn thường xuyên còn ngăn ngừa sự phát triển mạnh của các vi khuẩn có hại. Giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh lý về nha khoa và tai mũi họng.

  1. Giúp cầm máu

Một số nghiên cứu cho thấy, khô phàn có tác dụng cầm máu rõ rệt – nhất là với những vết thương hở. Để giảm tình trạng chảy máu kéo dài. Bạn có thể dùng khô phàn tán bột rắc lên vết thương.

Ngoài khả năng cầm máu, khô phàn còn có tác dụng sát trùng. Nên có khả năng ngăn ngừa nhiễm trùng vết cắt.

  1. Phèn chua hỗ trợ điều trị bệnh nấm da

Ngoài khả năng ức chế vi khuẩn, bạch phàn còn có tác dụng kiểm soát hoạt động của một số loại nấm gây bệnh ngoài da. Do đó, dược liệu này còn được sử dụng để điều trị bệnh nấm da.

Các bác sĩ da liễu cho biết, ngâm chân với nước ấm hòa với 2 – 3 muỗng canh bột phèn chua trong 20 phút. Có thể giảm ngứa ngáy và ngăn ngừa tình trạng nấm da lây lan.

  1. Phèn chua khử mùi cơ thể

Minh phàn có chứa nhôm – khoáng chất có khả năng khử mùi hôi hiệu quả. Do đó, minh phàn còn được tận dụng để khử mùi hôi miệng, hôi nách và hôi chân.

Tuy nhiên, sử dụng minh phàn thường xuyên có thể làm khô da. Vì vậy, bạn chỉ nên dùng 2 ngày/lần để tránh tình trạng bong tróc và kích ứng da.

  1. Giảm nếp nhăn

Phàn thạch có tác dụng se nên có thể duy trì làn da căng bóng, đàn hồi. Giảm nguy cơ hình thành các nếp nhăn.

Bạn có thể kết hợp phèn chua với các nguyên liệu thiên nhiên (nha đam, nghệ, khoai tây). Để nuôi dưỡng làn da và ngăn ngừa quá trình lão hóa.

  1. Phèn chua trị mụn nhọt và mụn trứng cá

Mụn nhọt và mụn trứng cá là một dạng viêm da có mủ do vi khuẩn gây ra (thường là vi khuẩn P. acnes). Sử dụng vũ trạch lên mụn nhọt có thể ức chế vi khuẩn. Làm khô mụn và giảm sưng viêm đáng kể.

  1. Giảm viêm nhiễm ở âm đạo

Với đặc tính làm se da và sát trùng. Phèn chua có thể được sử dụng để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị viêm nhiễm âm đạo. Trong trường hợp này, phèn chua thường được hòa với nước ấm và dùng để ngâm rửa vùng kín.

Tuy nhiên bạn chỉ nên dùng cách này với tần suất vừa phải. Vì vũ nát có thể làm khô âm đạo và gây ra cảm giác khó chịu.

  1. Phèn chua cải thiện tình trạng tiêu chảy

Vũ nát có tác dụng hút ẩm nên còn được tận dụng để trị chứng tiêu chảy. Hòa 1 thìa vũ nát với nước ấm có thể giảm lượng nước trong ruột kết. Ngăn ngừa tình trạng đi phân lỏng.

  1. Làm se khít lỗ chân lông

Với đặc tính làm se, mã xĩ phàn còn có khả năng se khít lỗ chân lông. So với các chế phẩm chứa acid (AHA, BHA). Mã xĩ phàn có độ an toàn cao, ít gây kích ứng. Nên có thể dùng cho những người nhạy cảm với các hoạt chất có tính acid.

Tác dụng của phèn chua trong nấu ăn

Tiếp đến là tác dụng của phèn chua trong nấu ăn. Cụ thể như sau:

Tạo độ giòn cho thực phẩm

Muôn thạch là lựa chọn quen thuộc cho chị em nội trợ. Nhất là khi làm mứt hoặc ngâm một số loại rau củ quả. Nhằm tạo độ giòn cho món ăn.

Phèn chua giữ trứng tươi lâu

Bạn có thể ngâm trứng trong dung dịch tất phàn 5% khoảng 15 phút và lấy ra. Cách này có thể giúp trứng dùng được lâu hơn. Tránh tình trạng bị ung hay vữa.

Khử mùi hôi của thực phẩm

Sinh phàn hoặc giấm là môt trong những lựa chọn ưu tiên khi đầu bếp cần khử mùi hôi của thực phẩm khi sơ chế. Độ axit của sinh phàn có thể khử mùi tanh hôi của lòng lợn, lòng gà, lươn… một cách hiệu quả.

Giảm vị the, đắng của vỏ bưởi

Bên cạnh những công dụng nêu trên, phèn chua còn có thể làm giảm vị đắng, the của vỏ bưởi.

Bạn có thể ngâm vỏ bưởi vào nước khô phàn pha loãng trong một khoảng thời gian nhất định. Sẽ loại bỏ được vị đắng đặc trưng của vỏ bưởi.

Không những thế, chúng còn giúp vỏ bưởi có độ trắng giòn và giúp cho món chè bưởi hấp dẫn hơn.

Công dụng của phèn chua theo Đông Y

Trong Đông y, phèn chua cũng được sử dụng để sử dụng trong một số bài thuốc.

Tính vị

Vị chua chát, tính ấm.

Quy kinh

Quy vào kinh Tỳ

Công năng – chủ trị

Công năng: Sát trùng, chỉ huyết, khử đàm và táo thấp.

Chủ trị: Tác dụng làm mửa mạnh nhiệt đàm, chảy máu, ghẻ ngứa, mụn nhọt. Điên giải phát cuồng, thấp nhiệt hoàng đản, tả lỵ…

Bài thuốc chữa bệnh từ phèn chua

Đường phèn được dùng trong các bài thuốc chữa các bệnh ngoài da, bệnh trĩ, viêm vùng kín… Dưới đây là một số bài thuốc từ đường phèn.

  1. Bài thuốc chữa chàm lở và chốc đầu từ phèn chua

Chuẩn bị: Tùng hương 200g, mỡ lợn mới 500g và minh phàn 1 500g.

Thực hiện: Cho mỡ lợn và tùng hương vào nồi, đun cho tùng hương tan trong mỡ và để nguội. Dùng minh phàn nung thành khô phàn, tán bột mịn và trộn với mỡ, Dùng lên thoa lên chỗ đau nhức.

  1. Bài thuốc trị các bệnh ngoài da do thấp

Chuẩn bị: Băng phiến 2g, thạch cao nung 1000g, khô phàn và lưu huỳnh mỗi thứ 12g, thanh đại 63g.

Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, sau đó bảo quản trong lọ sành và đậy kín. Khi dùng, lấy một ít bột thuốc trộn với dầu và thoa lên chỗ đau nhức. Thoa 2 lần/ngày liên tục trong 5 – 7 ngày sẽ thấy triệu chứng thuyên giảm rõ rệt.

  1. Bài thuốc trừ đờm và khai bế từ phen chua

Chuẩn bị: Phèn chua 3 phần và uất kim 7 phần.

Thực hiện: Đem các vị nghiền thành bột, chế với nước làm thành hoàn. Mỗi lần dùng từ 4 – 8g, ngày dùng 2 lần uống với nước sắc xương bồ hoặc nước đun sôi còn ấm.

Lưu ý: Nếu có nhiều đờm dãi, nên dùng từ 40 – 60g/ ngày.

  1. Bài thuốc trị táo thấp

Chuẩn bị: Bạch phàn và tiêu thạch bằng lượng nhau.

Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 4g, ngày dùng 3 lần. Khi dùng nên uống cùng với nước cháo.

  1. Bài thuốc trị viêm gan gây vàng da cấp tính

Chuẩn bị: Thanh đại và minh phàn bằng lượng nhau.

Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, sau đó cho vào viên nang. Mỗi lần dùng 2 – 4g, ngày dùng 3 lần.

  1. Bài thuốc trị chứng đại tiện ra máu, nôn ra máu, băng huyết, chảy máu cam và các chứng chảy máu khác

Chuẩn bị: Hài nhi trà và bạch phàn mỗi vị bằng lượng nhau.

Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 1 – 1.5g uống với nước.

  1. Bài thuốc trị khí hư bạch đới

Chuẩn bị: Khô phàn và xà sàng tử liều lượng bằng nhau.

Thực hiện: Đem các vị sắc và dùng nước ngâm rửa âm hộ.

  1. Bài thuốc trị mụn lươn ở trẻ em

Chuẩn bị: Chu sa và khô phàn các vị bằng lượng nhau.

Thực hiện: Đem dược liệu tán thành bột mịn, sau đó hòa với dầu vừng và thoa lên vùng da cần điều trị. Thoa thường xuyên cho đến khi triệu chứng thuyên giảm hoàn toàn.

  1. Bài thuốc trị ung nhọt sưng tấy, thấp chẩn

Chuẩn bị: Hùng hoàng và minh phàn bằng lượng nhau.

Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, trộn đều với nước trà đặc và thoa lên chỗ đau nhức.

  1. Bài thuốc trị động kinh, đờm dãi nhiều và cổ họng sưng đau

Chuẩn bị: 1 – 2 chỉ đường phèn.

Thực hiện: Đem hòa nước, uống.

  1. Bài thuốc trị nhọt độc đầy người, đinh nhọt và nhọt độc ở lưng (phát bối)

Chuẩn bị: Sáp ong vừa đủ và bạch phàn (sống) 1 lượng.

Thực hiện: Đun sáp ong cho nóng chảy, trộn với bạch phàn nghiền làm thành viên to bằng hạt đậu đen. Mỗi lần dùng từ 10 – 20 viên uống cùng với nước nóng.

  1. Bài thuốc trị nhức đầu ăn uống không ngon do đờm kết ở cổ họng

Chuẩn bị: 2 muỗng mật ong và bạch phàn 1 lượng.

Thực hiện: Đem bạch phàn sắc với 1 chén nước, còn lại 1 chén trộn đều với mật ong và uống trực tiếp. Sau khi uống, bệnh nhân sẽ nôn ra đờm. Nếu không nôn được nên uống thêm cho đến khi nôn mửa ra dịch đờm ứ.

  1. Bài thuốc trị trẻ sơ sinh khóc nhiều do hàn khí ở trong bụng mẹ

Chuẩn bị: Bạch phàn.

Thực hiện: Nung lửa 1 ngày, tán bột làm thành viên bằng hạt ngô đồng. Đem 2 viên mài với sữa và cho trẻ uống. Dùng đều đặn cho đến khi khỏi.

  1. Bài thuốc trị trẻ em không bú được do miệng lưỡi trắng

Chuẩn bị: Phèn chua phi 1 chỉ.

Thực hiện: Tán bột mịn, lấy lông gà chấm bột và rà vào miệng.

  1. Bài thuốc trị đau bụng thổ tả

Chuẩn bị: Phèn phi 1 chỉ.

Thực hiện: Đem uống với nước đun sôi.

  1. Cách chữa hôi nách bằng phèn chua

Chuẩn bị: Phèn phi tán bột.

Thực hiện: Đem bọc vào khăn tay và xát vào vùng dưới cánh tay hằng ngày.

  1. Bài thuốc chữa da đầu lở vảy và ngứa ngáy

Chuẩn bị: Tùng hương (tán bột) 3 lượng, trư bản du tươi 0.5 cân và khô phàn (tán bột) 1 cân rưỡi.

Thực hiện: Đem trư bản quậy với tùng hương, nấu lên cho dẻo. Sau đó để nguội và trộn với bột khô phàn, khuấy đều và phết dán.

  1. Bài thuốc trị trúng phong cấm khẩu

Chuẩn bị: Tạo giáp 15g và bạch phàn 30g.

Thực hiện: Đem tán bột từng vị riêng, sau đó dùng 3g/lần uống với nước sôi để nguội. Uống đều đặn sẽ thấy đờm ứ giảm bớt.

  1. Bài thuốc trị động kinh do phong đờm

Chuẩn bị: Chè tày nhỏ cánh 5 chỉ và bạch phàn 30g.

Thực hiện: Đem các dược liệu tán bột, luyện với mật ong làm thành viên to bằng hạt đậu đen. Người lớn dùng 15 viên, trẻ nhỏ dùng 5 – 6 viên uống cùng với nước nóng.

  1. Bài thuốc trị sản phụ bị cấm khẩu

Chuẩn bị: Bạch phàn sống.

Thực hiện: Đem các vị tán bột. Mỗi lần dùng 3g trộn với nước lạnh và chia đều thành 2 – 3 lần uống, dùng hết trong ngày.

  1. Bài thuốc trị đại tiện không thông

Chuẩn bị: Bạch phàn (tán bột) một lượng vừa đủ.

Thực hiện: Mỗi lần dùng 2g cho vào rốn, đợi một lúc là đi tiêu được.

  1. Bài thuốc trị rắn độc cắn

Chuẩn bị: 1 cục bạch phàn.

Thực hiện: Áp lưỡi dao nóng lên cho dược liệu chảy ra. Sau đó để dược liệu nhỏ giọt chảy vào chỗ vết rắn cắn.

  1. Bài thuốc trị miệng lưỡi lở, tai chảy dịch và mủ

Chuẩn bị: Phèn phi.

Thực hiện: Rắc trực tiếp hoặc trộn với nước lạnh để rửa.

  1. Bài thuốc trị thấp chẩn

Chuẩn bị: Thanh đại 30g, băng phiến 5 cân, thạch cao nung 1 cân, lưu hoàng và khô phàn mỗi thứ 90g.

Thực hiện: Đem các vị thuốc tán thành bột và bảo quản kín. Khi dùng lấy 1 ít thoa vào nơi đau nhức 2 lần/ngày. Thực hiện liên tục trong 5 – 7 ngày.

  1. Bài thuốc trị hoàng đản

Chuẩn bị: Phàn thạch và tiêu thạch bằng lượng nhau.

Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, sau đó uống với nước cháo đại mạch. Mỗi lần dùng 1 chỉ, ngày dùng 3 lần.

  1. Bài thuốc trị nhọt sưng đau, thấp chẩn

Chuẩn bị: Hùng hoàng và minh phàn, mỗi vị bằng lượng nhau.

Thực hiện: Đem trộn với bã trà và đắp lên vùng da đau nhức.

  1. Bài thuốc hỗ trợ điều trị viêm âm đạo và khí hư bạch đới

Chuẩn bị: Trầu không 3 lá và phèn chua 4g.

Thực hiện: Đem lá trầu rửa sạch, vò nát và đun sôi với 0.5 lít nước sôi. Sau khi nước nguội bớt, thêm phèn chua vào và khuấy đều cho tan. Dùng nước để ngâm rửa vùng kín.

  1. Bài thuốc xông rửa hỗ trợ điều trị bệnh trĩ

Chuẩn bị: Hòe hoa 20g, phèn chua 12g, chỉ xác 20g, ngải cứu và kinh giới mỗi thứ 40g.

Thực hiện: Cho tất cả vào nồi, sau đó dùng lá chuối bọc kín và đun sôi trong 10 phút. Để nguội bớt, đem xông vào vùng trĩ đau nhức. Khi nước nguội bớt, dùng để ngâm rửa giang môn, ngày 2 lần.

  1. Bài thuốc chữa hắc lào

Chuẩn bị: Hàn the nung 1 phần và phèn chua phi 4 phần.

Thực hiện: Đem 2 vị tán thành bột mịn, sau đó rửa sạch vùng da cần điều trị. Lấy nước trầu không thấm lên da và rắc bột thuốc vào. Thực hiện ngày 2 lần cho đến khi khỏi.

Cách dùng phèn chua tốt nhất

Phèn chua được sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Tùy thuộc vào mục đích sử dụng. Dưới đây là một số cách dùng phèn chua hiệu quả bạn có thể tham khảo:

  • Hòa với nước đun sôi để làm nước súc miệng. Có thể thêm vào 1 ít muối ăn để gia tăng tác dụng sát khuẩn.
  • Dùng bạch phàn tán bột trộn với lòng trắng trứng. Đắp lên da có thể chữa mụn viêm và sẹo mụn. Nên để mặt nạ trên da từ 15 – 20 phút, sau đó rửa lại với nước lạnh. Thực hiện 3 lần/tuần để nhận thấy cải thiện rõ rệt.
  • Có thể làm ướt tất phàn với một ít nước. Sau đó massage nhẹ nhàng để rửa sạch bụi bẩn trên da mặt và hỗ trợ ngăn ngừa lão hóa.
  • Với muôn thạch dạng cục, bạn có thể chà nhẹ lên vùng da xây xát để giảm chảy máu.
  • Pha mã xĩ phàn với nước tắm để giảm tăng tiết mồ hôi và giảm mùi cơ thể.
  • Hòa vũ nát với nước lạnh để ngâm rửa thực phẩm. Giúp loại bỏ vi khuẩn và bảo quản thực phẩm lâu hơn.
  • Có thể dùng tất phàn trong chế biến thực phẩm. Giảm vị đắng, tăng độ dẻo, trong và nở của món ăn.

Phèn chua có ăn được không? Phèn chua có độc hại không?

Nếu bạn ăn nhầm một lượng nhỏ phèn chua thì vẫn sẽ an toàn. Tuy nhiên, nếu bạn ăn phải một lượng lớn thì có thể sẽ gây ra các triệu chứng như nôn ói, chóng mặt, tiêu chảy. Thậm chí là một số ảnh hưởng nhỏ đến hệ thần kinh như suy giảm trí nhớ.

Mặc dù có nhiều công dụng nhưng muôn thạch cũng có những tác hại nhất định cho sức khỏe con người.

Việc lạm dụng tất phàn quá mức trong chế biến thức ăn. Có thể dẫn tới nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Lý do là bởi trong thành phần của tất phàn có chứa nhôm. Nếu nhôm từ tất phàn được cơ thể hấp thụ. Thì một phần nhôm đó sẽ được tích lũy ở xương, một phần khác sẽ được bài tiết ra ngoài.

Trong trường hợp cơ thể có quá nhiều nhôm. Sẽ gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh và nguy cơ mắc phải các bệnh nguy hiểm là rất cao. Trong số đó tiêu biểu nhất chính là bệnh suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi.

Vì thế, trong quá trình sử dụng, đặc biệt là khi sử dụng cho mục đích chế biến thực phẩm. Bạn cần hết sức thận trọng nhé.

Giá phèn chua là bao nhiêu?

Giá phèn chua khá rẻ, 100 gam phèn chua có giá khoảng từ 30.000 đến 60.000 đồng tùy cho các mục đích sử dụng khác nhau. Bạn có thể tìm mua loại muối này ở bất kỳ tiệm tạp hóa hay khu chợ nào.

Những lưu ý khi dùng phèn chua

  • Không nên dùng trong thời gian dài.
  • Tránh dùng cho người mắc chứng âm hư.
  • Phèn chua có đặc tính hút ẩm và làm se nên có thể khiến da khô và bong tróc. Vì vậy khi dùng ngoài da, cần điều chỉnh liều lượng và tần suất cho phù hợp.
  • Trong trường hợp bị kích ứng, đỏ và phát ban, nên thông báo với bác sĩ để được xử lý.
  • Sinh phàn đem lại nhiều công dụng hữu ích đối với sức khỏe và đời sống. Nếu dùng sinh phàn để điều trị bệnh. Bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để phòng ngừa các tác dụng không mong muốn.

Trên đây là một số thông tin về công dụng của phèn chua, cách sử dụng và lưu ý. Hy vọng bài viết sẽ hữu ích, giúp bạn sử dụng hiệu quả nguyên liệu này.